UDOSTĘPNIJ

W historii ukraińskich ruchów powstańczych, działania nacjonalistów ukraińskich zajmują szczególne miejsce. Jest to jeden z najważniejszych i najlepiej zorganizowanych etapów walki narodu ukraińskiego o własne państwo. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów pojawiła się w bardzo złożonych okolicznościach historycznych i politycznych. Porażka w 1922r. Ukraińskiej Republiki Ludowej (UNR), okupacja bolszewickiej Rosji na Ukrainie, jak i w tym samym czasie wycofanie ziem ukraińskich w Polsce, Czechosłowacji i Rumunii faktycznie oznaczało utratę perspektyw na zwycięstwo niezależnej Ukrainy. Ukraińska elita polityczna na początku lat 20. ubiegłego wieku była w głębokim kryzysie politycznym oraz sfrustrowana wzmożonym brakiem nowych orientacji ideowych i światopoglądowych. Główne siły ukraińskie- polityczne i intelektualne były skoncentrowane na emigracji. W Polsce i Czechosłowacji zaczęły powstawać ukraińskie centra kulturowe i polityczne, które miały związek z Ukrainą i poszukiwaniem optymalnych rozwiązań palących problemów kraju. Wśród najbardziej znanych i znaczących komórek, znalazła się Ukraińska Organizacja Wojskowa (UOW). UOW została założona w 1920 roku, ich praca została oparta na ukraińskiej tradycji wojskowej okresu URL, odznaczała się dyscypliną i cieszyła się wielkim prestiżem. Na czele UOW stał pułkownik Eugeniusz Konowalec, były dowódcą Korpusu Strzelców Siczowych- działającej Armii Ukraińskiej. UOW rozpoczęła swoją działalność nie tylko na emigracji, organizacja miała znaczący wpływ w zachodniej Ukrainie, i starał się przenieść akcję na lewy brzeg Dniepru. UOW uznawali rewolucyjne formy i metod walki, nie wykluczając zbrojnych ataków, wyznając zasadę bezkompromisowego sposobu uzyskania państwa ukraińskiego. W 1922r, wśród wojujących Ukraińców w Libercu i Józefowie(Czechosłowacja) pojawiła się Grupa Ukraińskiej Młodzieży Narodowej (GUMN), która opierała się na ideologii Doncowa.

Głównym celem działalności tej organizacji była praca edukacyjna i ideologiczna, która miała na celu przezwyciężenie wrogich rusofilskich i konformistycznych tendencji, które co jakiś czas przenikały do emigracji i były dość powszechne w zachodniej Ukrainie. Grupa była aktywna w komórkach uniwersyteckich Europy Wschodniej, natomiast główny ośrodek znajdował się w Pradze. W 1924r. rozpoczęli wydawanie czasopisma „Narodowa opinia”, które odznaczało się dogłębnym zrozumieniem kwestii ideologicznych i stało się podstawą do późniejszego powstania oficjalnego organu OUN. Jesienią 1925r. utworzyli Ligę Ukraińskich Nacjonalistów (LUN), która powstała z coraz mniejszych ukraińskich młodzieżowych organizacji w Czechosłowacji. Centrum Legii znajdowało się w Podiebradach, w lokalnej Ukraińskiej Akademii Ekonomicznej. Legia na początku nie była tak wyraźnie sprecyzowana ideologicznie jak UOW, a jednocześnie znaczące wpływy mieli tam monarchiści. Ciągłe studiowanie ideologii, doprowadziło do nadania Legii wyraźnego nacjonalistycznego wydźwięku. Komórki organizacji znajdowały się w Paryżu, Luksemburgu, Berlinie, Wiedniu i innych miastach europejskich. LUN jako pierwsza użyła tradycyjnego powitania „Chwała Ukrainie!” W Legii pojawiła się idea zjednoczenia rozbieżnych organizacji, ale ideologicznie bliskich, by stworzyć jedną monolityczną i wpływową siłę, która może wyzwolić i zjednoczyć Ukrainę. Procesy powstawania komórek nacjonalistycznych również miały miejsce w zachodniej Ukrainie. Pierwsza taka organizacja powstała na Ukrainie w 1925r., a jej stworzeniu przysłużyła się bezpośrednio UOW. Organizacja powstała pod nazwą Grupa Młodzieży Ukraińskiej Państwowości. Frakcja szybko rosła liczebnie, miała swoje ośrodki prawie we wszystkich szkołach, prowadzono spotkania, dyskusje, wykładano literaturę nacjonalistyczną.

Należy również zauważyć, że w Zachodniej Ukrainie istniały legalne ukraińskie partie. Najbardziej znanym z nich był UNSD – Ukraiński Narodowy Sojuszu Demokratyczny. Jednak UNSD, jak inne ukraińskie partie odrzucił rewolucyjny sposób walki, często zajmując ugodowe stanowisko w stosunku do okupanta w nadziei, że poprzez kompromis można polepszyć pozycję Ukraińców, którzy znajdowali się pod polskim i sowieckim jarzmem. Bardzo często między demokratami i nacjonalistami dochodziło do nieporozumień,  jak i  zaostrzanie się  nacjonalistyczno-rewolucyjnej koncepcji.  W późnych latach dwudziestych, stało się jasne, że duża liczba ideologicznie powiązanych organizacji sprawia, że ich działania są skuteczniejsze. Kluczową kwestią stało się złączenie ich wszystkich w jedną organizację, struktury i podstawy ideologiczne, które zapewnią powstanie nowej siły politycznej, która może podnieść masy do walki o wyzwolenie Ukrainy. Rozmowy rozpoczęły się od Grupy Ukraińskiej Młodzieży Narodowej i Ligi Ukraińskich Nacjonalistów. Uzgodniono wspólną platformę ideologiczną i zatwierdzono statut Związku Ukraińskich Nacjonalistów, który miał zjednoczyć dwie organizacje. 12 lipca 1927r. zostało zwołane spotkanie na którym została wybrana rada, na czele której stanął Nikolaj Sciborski. Przygotowano wspólną konferencję, która miała scalić podstawowe zasady ideologii nacjonalistycznej, mające zjednoczyć wszystkie organizacje nacjonalistyczne. Taka konferencja odbyła się w Berlinie w dniach 3-7 listopada 1927r. To miejsce nie zostało wybrane przypadkowo, ponieważ znajdowała się tu siedziba szefa UWO oraz było to miejsce zamieszkania Eugeniusza Konowalca. W konferencji wzięli udział przedstawiciele wszystkich istniejących organizacji nacjonalistycznych na emigracji i na Ukrainie. Głównym rezultatem pierwszej konferencji Ukraińskich Nacjonalistów był wybór Przewodniczących Ukraińskich Nacjonalistów (PUN), który obejmował: Eugena Konowalca jako przewodniczącego oraz członków: Dmitra Andriewskiego Władymira Martineca i Nikolasa Stciborskiego.

Trwał proces konsolidacji. Kolejnym krokiem była druga konferencja, która odbyła się na początku kwietnia 1928r. w Pradze. Oprócz przedstawicieli organizacji nacjonalistycznych wzięło w niej udział kilku działaczy nacjonalistycznej prasy. Główne kwestie poruszane podczas debaty obejmowały sprawy stworzenia jednolitej organizacji i stosunku do istniejących już partii politycznych. Dzięki wymianie pomysłów można było podjąć decyzję, która zakładała, że ukraińscy nacjonaliści odetną się od działalności partii ukraińskich, które w tym czasie często szły ścieżką oportunizmu, wykazując niezdolność do prowadzenia rewolucyjnej walki o wyzwolenie Ukrainy. Konferencja postanowiła również zorganizować Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, który ostatecznie zakończy tworzenie jednej organizacji. Opracowano projekty odpowiednich dokumentów, w szczególności dziewięć głównych tematów, które stały się przedmiotem Kongresu:

  1. aktualny stan narodu ukraińskiego
  2. zasady nacjonalizmu ukraińskiego
  3. ukraiński nacjonalizm i inne ideologii
  4. ustrój i władza państwowa na Ukrainie
  5. kwestie społeczne na Ukrainie
  6. kwestie kultury i religii
  7. gospodarka Ukrainy
  8. wojsko
  9. stworzenie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów

Kongres rozpoczął się w Wiedniu 28 stycznia 1928r. i trwał do 3 lutego. Wzięło w nim udział 28 delegatów i dwóch gości. Został wybrany organ zarządzający ukraińskimi nacjonalistami, kierowany przez Eugeniusza Konowalca, składający się z Mikołaja Sciborskiego, Dmitra Andrijewskiego, Władimira Martineca, Juliana Vassijan, Nikolasa Kapustianskiego, Petera Kożewnykiwicza oraz Lubomira Kostarawica. Społeczeństwo przebywające na emigracji, jak i zamieszkujące Ukrainę, bardzo szybko odczuło wpływy OUN. Organizacja rozpoczęła działalność na trzech płaszczyznach: tworzenie rewolucyjnego podziemia na terytoriach okupowanych; edukacji ideologicznej oraz propagowania ukraińskiej kwestii na arenie międzynarodowej. Na ziemi ukraińskiej OUN działała nielegalnie poprzez tworzenie tajnych komórek organizacyjnych. Zasady naboru do organizacji były bardzo surowe, ponieważ przed przyjęciem nowych ludzi w swoje szeregi, każdy z ochotników był gruntownie sprawdzany pod względem ideologicznym i gotowością do podjęcia niebezpiecznej, podziemnej walki. Każdy członek OUN składał przysięgę wierności narodowi ukraińskiemu, OUN oraz PUN. Każdy członek OUN musiała być gotowy poświęcić swoje życie dla idei niezależnej i zjednoczonej Ukrainy. Zbudowana na zasadach głębokiej ideologii oraz ścisłej dyscyplinie, organizacja była w stanie nie tylko oprzeć się brutalnemu terrorowi ze strony okupanta, ale także mogła prowadzić efektywną pracę. Pod koniec pierwszej połowy lat 30, przeprowadzili szereg działań bojowych, którymi wyraźnie zamanifestowali gotowość OUN do bezkompromisowej walki. W ten sposób został zniesiony polski minister spraw wewnętrznych- Pieracki, który był osobiście odpowiedzialny za tzw. pacyfikację, która doprowadziła do masowych aresztowań i złego traktowania Ukraińców. Dokonano szereg wywłaszczających akcji, gdy z polskich instytucji państwowych wycofano fundusze przeznaczone do walki rewolucyjnej. OUN rozpoczęła szeroko zakrojone działania sabotażowe, które osłabiły polską gospodarkę. Stale dochodziło do starć z policją.

Autorytet OUN wśród narodu wzrasta, ale jednocześnie nasiliły się represję ze strony władz okupacyjnych. Za samą przynależność do OUN może było zostać skazanym na 5 lat więzienia. W celu stłumienia ruchu wyzwolenia narodowego, został stworzony polski obóz „Bereza Kartuska”, do którego trafiali ukraińscy patrioci. Pod koniec lat 30 sieć OUN rozprzestrzeniła się w Galicji, Bukowinie, Zakarpaciu oraz na Wołyniu. Praca ideologiczno-edukacyjna objęła szeroką skalę społeczeństwa. OUN wydało wiele publikacji legalnych i nielegalnych, które zostały rozprowadzone po całym świecie. Na ukraińskich osiedlach w Europie i Ameryce powstały organizacje pozarządowe, które oprócz wsparcia moralnego OUN prowadziły ciężką pracę propagandową a także zajmowali się organizacją zbiórek pieniędzy. Już w latach 30, takie organizacje powstały we Francji, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Brazylii, Argentynie, Paragwaju i na Dalekim Wschodzie. OUN prowadziło aktywną politykę zagraniczną, w Europie znajdowały się biura prasowe OUN, które przekazywały obiektywne informacje do zagranicznych gazet i instytucji politycznych Zachodu, na temat sytuacji na Ukrainie. Biura istniały w Londynie, Genewie i Rzymie. Biorąc pod uwagę fakt, że społeczność międzynarodowa nie zdaje sobie sprawy z ukraińskich problemów w Europie, polityka zagraniczna była szczególnie istotna. Pod koniec lat 30. przypadają dwa wydarzenia, które miały decydujące znaczenie w historii Ukraińskich Nacjonalistów.

Andriy_Melnyk     W maju 1938r. w Rotterdamie, dokonano zamachu na szefa Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pułkownika Eugeniusza Konowalca. Zamach został przeprowadzony przez bolszewickiego agenta, który otrzymał bezpośrednie rozkazy od Stalina, aby wyeliminować szefa OUN. Śmierć przywódcy OUN była ciężkim ciosem dla wszystkich członków frakcji. Szef ukraińskich nacjonalistów był niekwestionowanym liderem organizacji, cieszył się ogromnym szacunkiem na Ukrainie i na świecie, jego postać była wzorcem dla narodu. Zgodnie z testamentem Konowalca, na czele organizacji stanął płk. Andrej Melnyk – współtowarzysz Konowalca podczas walk w Ukraińskiej Republice Ludowej oraz jego współpracownik w UOW. W sierpniu 1939r. w Rzymie, podczas drugiego Wielkiego Zebrania Ukraińskich Nacjonalistów, odbyło się oficjalne zatwierdzenie Andreja Melnyka jako przewodniczącego PUN. Tymczasem Europa żyła w oczekiwaniu na nową wojnę. W Europie środkowej i wschodniej miały miejsce kluczowe wydarzenia polityczne. W 1938r ? wskutek układu monachijskiego została podzielona Czechosłowacja. Ukraińcom, którzy mieszkali w nowopowstałym Zakarpaciu udało się uzyskać od Pragi prawo do autonomii, która zresztą została im obiecana już w 1918r., kiedy to utworzono państwo czechosłowackie. Na Zakarpaciu działały najlepsze kadry OUN, które szybko ogarnęły swoimi wpływami życie polityczne, gospodarcze i kulturalne małej autonomii. W lutym 1939 r. odbyły się wybory do sejmu Ukrainy Karpackiej, w których zwyciężyła koalicja sił niepodległościowych, wspierana przez OUN. Jednakże w marcu 1939r., Niemcy zajęli Czechy, a Słowacja ogłosiła niepodległość pod protektoratem Niemiec. Ukraina Karpacka miała zostać anektowana przez Węgry. Aby zachować swoją niezależność, parlament 15 marca 1939r. ogłosił pełną niepodległość państwową Ukrainy Karpackiej. Wówczas Węgrzy wysłali wojsko na teren Karpat, by stłumić wolę aktywnych politycznie zakarpackich Ukraińców. Złożona z członków OUN „Karpacka Sicz” ponad miesiąc prowadziła śmiertelną walkę z węgierskim najeźdźcą. Niemniej jednak siły obu armii dysponowały nieporównywalnym potencjałem, dlatego Karpacka Ukraina nie była w stanie odeprzeć ataku i utrzymać niepodległości. Po wydarzeniach mających miejsce na Ukrainie Karpackiej, PUN został zmuszony do zajęcia jasnego i wyraźnego stanowiska w sprawie polityki hitlerowskich Niemiec, która otwarcie miała prowadzić do rozpętania nowej wojny. Podpunkt znajdujący się w postanowieniach ustalonych na zebraniu w Rzymie: „Ukraiński ruch wyzwolenia w swoich podstawach i niezależnie od układu sił międzynarodowych, nigdy i w żadnej sytuacji nie pójdzie na kompromis z okupantami Ukrainy ( …) tylko z tymi narodami, które szanują (respektują. -. B.CH.) ideę wyzwolenia państwa ukraińskiego.”

Ukraina Karpacka ujawniła prawdziwą postawę Niemiec w kwestii ukraińskiej, a zatem stanowisko PUN było wyraźnie antyniemieckie. OUN niezależnie rozpoczęła przygotowania do ewentualnej wojny powołując się na własne siły i przygotowując się do starć z dwoma okupantami: niemieckim nazizmem i rosyjskim bolszewizmem. Krótko przed rozpoczęciem wojny doszło do podziału OUN. Grupa młodych nacjonalistów pod przewodnictwem Stepana Bandery, który po zajęciu Polski przez Niemcy, wyszedł z więzienia i był odcięty od działalności organizacji, zaczęła domagać się od PUN i jego przewodniczącego, płk. Melnyka zmiany taktyki OUN, a także usunięcia z niej kilku jego członków. Konflikt nabrał ostrego wymiaru i doprowadził do rozłamu. Z OUN odeszli bardziej radykalni zwolennicy Bandery, którzy w lutym 1940r. stworzyli „rewolucyjną radę OUN? i przyjęli nazwę OUN-P (Później – OUN-B) . Podział OUN znacznie osłabił ruch narodowo-wyzwoleńczy, ale nie przerwał jego walki. Wraz z wybuchem II wojny światowej na Ukrainę udały się poboczne grupy OUN, których zadaniem było organizowanie ukraińskiego politycznego, gospodarczego, kulturalnego i religijnego życia.

Przez wiele lat interpretowano II wojnę światową na terytorium Ukrainy jako starcie dwóch mocarstw: nazistowskich Niemiec i bolszewickiej Rosji. Sowiecka propaganda dołożyła wszelkich starań, by przekonać opinię publiczną, iż idea państwa ukraińskiego w latach 40 została zniszczona a Ukraińcy porzucili aspiracje niepodległościowe. Działalność ruchu nacjonalistycznego nie tylko zaprzecza sugestiom sowieckiej historiografii, ale również ilustruje nieodparte dążenia narodu do suwerenności. Politycznym wyrazem państwowych aspiracji stał się ?Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego? ogłoszony 30 czerwca 1941r. we Lwowie z inicjatywy OUN-B.  Akt ten obwieszczał utworzenie przez OUN-B państwowości narodowej oraz zapowiadał tworzenie tymczasowej władzy na ziemiach zachodnio-ukraińskich, która podporządkuje się przyszłemu rządowi w Kijowie. W sowieckiej historiografii ten fakt jest przedstawiany jako sprzeczny z interesem Ukrainy. Dzisiaj możemy stwierdzić, że to wydarzenie wyszło poza ramy polityki niemieckiej i bolszewickich planów. Akt z 30 czerwca ze wszystkich sił aktualizował taktykę polityczną skupiając się na własnej sile i odłączając ruch narodowo-wyzwoleńczy od czynników zewnętrznych. Następnym państwowotwórczym krokiem narodu stał się szereg imprez i wydarzeń politycznych wynikających z funkcjonowania Krajowej Rady Ukrainy – państwowego instytutu, który pod okupacją niemiecką stał się rzecznikiem interesów narodu ukraińskiego. KRU była rezultatem państwowych zmagań OUN pod przewodnictwem Melnyka. Po zakazie działalności KRU w Kijowie, jej przedstawiciele oficjalnie podpisali akt zjednoczenia kijewskiego UNR i Narodowej Rady działającej we Lwowie. Do tego aktu dołączył sejm Ukrainy Karpackiej i w ten sposób powstała Ukraińska Rada Narodowa. Dużym osiągnięciem OUN było rozwinięcie ukraińskiego życia kulturalnego i społecznego w Kijowie. W stolicy wychodził tygodnik „Ukraińskie Słowo”, funkcjonował Związek Ukraińskich Pisarzy oraz szereg innych instytucji publicznych. Działalność OUN, nacjonalistycznego ruchu jako całości, nie pozostała poza uwagą Niemców. Już w 1941 roku we Lwowie został zlikwidowany tymczasowy rząd, a w roku 1942 w Kijowie – Ukraińska Rada Narodowa. Masowe aresztowania przetoczyły się przez Ukrainę. Została zabita słynna poetka Elena Teliga, a do obozu koncentracyjnego trafili Bandera wraz z Melnykiem. Niemieckie represje dały potężny impuls do walki Ukraińskiej Powstańczej Armii. Biorąc pod uwagę, że działalność grup pobocznych OUN rozprzestrzeniła się na wszystkie ukraińskie terytoria etniczne, a zbrojny opór nie ustawał  na długo po zakończeniu II wojny światowej, to można wyciągnąć jednoznaczny wniosek: OUN -ruch nacjonalistyczny stał się niezbitym dowodem nieśmiertelności idei narodowej i gotowości ukraińskiego narodu by chwycić za broni, aby bronić idei niepodległościowej. Straty OUN podczas trwania II wojny światowej był ogromne. Zabito pięciu z dziewięciu członków przewodu organizacji: Nikolasa Sciborskiego, Omelian Senik-Hrybiwskiego, Romana Suszko, Jarosława Baranowskiego oraz Olega Kandyba-Olżycha. W czasie wojny zginęło 197 członków kierujących działaniami OUN. W sumie około 5000 członków OUN padło ofiarą terroru okupacji w walce o wyzwolenie Ukrainy.Po wojnie, główne siły OUN utrzymywały się za granicą. Na Ukrainie pozostały głęboko zakonspirowane oddziały, które nie wstrzymywały aktywności aż do przywrócenia niepodległości w 1991 roku .

Głównym celem OUN działającej za granicą, była konsolidacja partii i organizacji ukraińskich wokół ośrodka politycznego, który później stał się centrum Ukraińskiej Narodowej Republiki Ludowej. OUN rozbudowała sieć organizacji pozarządowych, które utworzyły Światową Radę Koordynacyjną Ideologicznie Powiązanych Organizacji Nacjonalistycznych. Z inicjatywy lidera OUN, Andreja Melnyka został stworzony Światowy Kongres Ukraińców- ukraińska organizacja emigracyjna, koordynująca działalność wszystkich ukraińskich organizacji diaspory na całym świecie, niezależnie od ich przekonań politycznych i przynależności do tej czy innej partii. Nacjonaliści utrzymywali bliską więź z ukraińskim ruchem dysydenckim. W 1967r. dzięki nacjonalistycznemu wydawnictwu ‚Pochodnia’ została opublikowana książka Waczesława Czornowiła. Latem 1965r. agenci KGB przeprowadzili na Ukrainie masowe aresztowania wykładowców, artystów i naukowców. Udokumentował to Waczesław Czornowił ? zebrał życiorysy ofiar, opisał ich kariery zawodowe i działalność polityczną. Materiały te, razem z listami, jakie pisali aresztowani do swoich krewnych, opublikowano w 1967 r. pod zapożyczonym od Gribojedowa tytułem ?Łycho z rozumu? (Mądremu biada). Książka rzuciła światło na prawdziwą sowiecką rzeczywistość i ukazała ciągłość ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Na terytorium ZSRR, OUN działała nielegalnie, dopiero w sierpniu 1991r., naród ukraiński stał się świadkiem triumfu idei, z którym borykała się OUN – Ukraina stała się niepodległym państwem.

Wspomóż pracę Pikio.pl
Jesteśmy jedynym dużym portalem informacyjnym, który NIGDY nie pobierał publicznych pieniędzy.
Dziękujemy!
Wesprzyj nas
UDOSTĘPNIJ
Poprzedni artykułMedia, czyli słów kilka o manipulacji.
Następny artykułFelieton Mazurka (10): O świniach na scenie i niepoważnych bojkotach
Madina Ostapkiewicz
Wyrwiesz mi oczy i duszę mi wyrwiesz, a nie weźmiesz miłości i wiary nie weźmiesz, a nie wydrzesz miłości i wiary nie wydrzesz, bo ruskie me serce i wiara ruska. -Markian Szaszkiewicz

Zobacz również