UDOSTĘPNIJ

Dziś przypada 25-ta rocznica rozpoczęcia Obrad Okrągłego Stołu. To wydarzenie, stanowiące najważniejszy przełom w najnowszej historii Polski, dziś nie jest należycie obchodzone, lub przedstawiane w sposób tendencyjny jako sukces opozycji solidarnościowej. Pomijana jest całkowicie rola reformatorskich nurtów w PZPR, z dwoma wielkimi postaciami tego okresu, czyli Generałem Wojciechem Jaruzelskim i Mieczysławem Rakowskim.

Podobnie jak w przypadku porozumień sierpniowych można odnieść wrażenie, że przy Okrągłym Stole występowała tylko strona – opozycyjna, która prawdopodobnie sama ze sobą wypracowywała kompromisy polityczne. PZPR natomiast przedstawiana jest jako monolit, w którym występował jedynie tzw. ?beton partyjny?. W ten sposób zatraca się cały fenomen Okrągłego stołu polegający na wzięciu wspólnej odpowiedzialności za losy Polski przez skłonne do współpracy kręgi osób zarówno z obozu władzy jak i ?Solidarności?.

Droga do sukcesu była długa i wyboista. Jej początku można doszukiwać się już w sierpniu 1980 roku w Gdańsku, gdzie obie strony podpisały porozumienia. Jednak ówczesna zgoda została osiągnięta przez przyjęcie przez przypartą do muru PZPR wszystkich postulatów strajkujących. Postulatów bardzo korzystnych dla obywateli, ale kompletnie nierealnych zarówno w ówczesnych, jak i nawet w dzisiejszych realiach,  o czym świadczy ich ?realizacja? przez obecne postsolidarnościowe rządy. Uważam nawet, że te bardzo lewicowe, wręcz utopijne pomysły są przeciwieństwem panującej neoliberalnej ideologii.

Podpisane wtedy porozumienia szybko zaczęły być łamane przez obie strony. Nie tylko przez władzę, ale również przez ?Solidarność?, którą niektórzy jej działacze próbowali przekształcić z legalnie funkcjonującego związku zawodowe w partię polityczną. Odzywały się głosy wzywające do odrzucenia konstytucyjnego porządku ustrojowego Polski, wbrew hasłom wypisanym na Stoczni Gdańskiej ?Socjalizm ? TAK, wypaczenia  – NIE?.  Należy wspomnieć, że ?Solidarności? udało się przyciągnąć kilka milionów ludzi ze względu na jej bardzo pro – pracowniczy charakter, nie stojący w sprzeczności z ideami socjalizmu, o czym niech świadczy fakt, że należało do niej około miliona członków Partii.

Radykalizacja nastrojów w kręgach opozycji przy równoczesnym uaktywnieniu się ?betonu partyjnego? w PZPR groziła niekontrolowanym wybuchem społecznym, którego skutki mogłyby być nieprzewidywalne. Dodając do tego realną groźbę interwencji radzieckiej, nie mogło być wówczas mowy o zastosowaniu wariantu z roku 1989.

Na szczęście przez ten trudny czas, w sposób odpowiedzialny i przemyślany przeprowadził Polskę Generał Wojciech Jaruzelski. Zapobiegł interwencji radzieckiej, zneutralizował radykalne nurty opozycji, a także nie zawahał się pousuwać z kierownictwa PZPR działaczy, którzy stanowczo domagali się siłowej rozprawy z ?Solidarnością?, nie dopuszczając możliwości porozumienia. Pokazał także Rosjanom, że sam potrafi zapanować nad sytuacją.

Wyczekał odpowiedniego momentu i kiedy w 1985 do władzy w ZSRR doszedł Michaił Gorbaczow, który ogłosił politykę pierestrojki, Generał Jaruzelski przystąpił do demokratyzacji ustroju objawiającej się poprzez ogłoszenie już w lipcu 1986 roku amnestii dla więźniów politycznych, powołanie Rzecznika Praw Obywatelskich oraz utworzenie Rady Konsultacyjnej prze Przewodniczącym Rady państwa, do której zaproszono reprezentantów środowisk katolickich oraz bardziej umiarkowanych działaczy obozu solidarnościowego (zresztą żaden z nich nie przyjął propozycji). Również na płaszczyźnie gospodarczej podjęto próbę zmiany systemu na ?socjalizm rynkowy?, czyli łączenie dominacji Partii z elementami gospodarki kapitalistycznej. W roku 1987 zniesiono m.in. ograniczenia dla kapitału zagranicznego, zrównano obciążenia podatkowe sektora prywatnego z państwowym i spółdzielczym, dopuszczono funkcjonowanie banków komercyjnych.

Przyśpieszenie tych zmian nastąpiło w roku następnym po utworzeniu rządu ?pragmatyków? pod kierownictwem Mieczysława Rakowskiego. Ustawowo wprowadzona została swoboda działalności gospodarczej, dopuszczono handel walutami i zakładanie prywatnych banków, dokonano także komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych.

Amnestia dla więźniów politycznych i ujawnienie się wielu działaczy opozycyjnych spowodowały ożywienie działalności struktur solidarnościowych, które mimo delegalizacji związku, podjęły oficjalną działalność.

Zmiana taktyki władz, mająca na celu uwiarygodnienie swej polityki spowodowała, że zaczęto rozważać możliwość porozumienia z umiarkowaną częścią ?Solidarności?.

Przebieg strajków wiosną i latem 1988 roku pod hasłem legalizacji ?Solidarności? (które jednak nie rozszerzyły się na cały kraj) wskazywał z jednej strony na słabość byłego związku, z drugiej jednak wskazywał na groźbę nowego spontanicznego wybuchu.

W sierpniu 1988 roku rząd wysunął propozycję negocjacji z opozycją w zamian za wygaszenie strajków. Propozycja ta wywołała gwałtowne sprzeciwy wśród członków Partii i OPZZ, ale Generał Jaruzelski przeforsował swoje stanowisko, nie wahając się usunąć z kierownictwa PZPR większości oponentów.

Złagodzenie polityki władz pogłębiło podział wśród działaczy ?Solidarności? na zwolenników i przeciwników kompromisu. W kierownictwie ?Solidarności? przeważyła opcja umiarkowana, stąd propozycja rządowa trafiła na podatny grunt. Zarówno Lech Wałęsa, jak i jego doradcy wywodzący się z dawnego KOR-u uważali, że podjęcie rozmów jest jedyną szansą na legalizację związku i prawdziwą demokratyzację życia w kraju.

Lider ?Solidarności? przyjął ofertę negocjacji i mimo protestów części zakładów zakończył strajki. Spotkało to się z ostrą krytyką wielu działaczy opozycyjnych (m.in. Andrzeja Gwiazdy i Mariana Jurczyka), a także radykalnych ugrupowań typu ?Solidarność Walcząca?, czy KPN.

W grudniu 1988 roku powołany został Komitet Obywatelski mający przygotować stronę solidarnościową do rozmów przy ?Okrągłym Stole?.

6 lutego 1989 roku w Pałacu Namiestnikowskim rozpoczęły się, trwające dwa miesiące, obrady Okrągłego Stołu. Rozmowy przebiegały w zespołach tematycznych, podzespołach i grupach roboczych. W najważniejszych i kontrowersyjnych sprawach wąskie grono przedstawicieli obu stron spotykało się w podwarszawskiej Magdalence.

Rozmowy zakończyły się 5 kwietnia 1989 roku podpisaniem porozumienia, które obejmowało m.in.:

– zgodę na legalizację NSZZ ?Solidarność? i NSZZ ?Solidarność? rolników indywidualnych,

– ustalenie o przeprowadzeniu wyborów do Sejmu, w którym 35% mandatów zagwarantowano dla opozycji,

– powołanie drugiej izby parlamentu ? Senatu i w pełni demokratyczne wybory do tego ciała,

– zastąpienie Rady Państwa urzędem Prezydenta z szerokimi kompetencjami (m.in. zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi, prawo weta oraz możliwość rozwiązania Sejmu). Oczywiście, nie ukrywano, że stanowisko to ma objąć Generał Wojciech Jaruzelski.

Po zakończeniu Obrad Okrągłego Stołu rozpoczęła się kampania wyborcza, w której kandydaci strony związkowej występowali pod szyldem ?Komitetu Obywatelskiego Solidarność?.

W wyborach, które odbyły się 4 czerwca 1989 roku nie było niespodzianek. Komitet Obywatelski uzyskał ustalone 35% mandatów w Sejmie i aż 99% mandatów w Senacie, a jego posłowie i senatorowie utworzyli Obywatelski Klub Parlamentarny (OKP).

Na początku lipca Adam Michnik na łamach ?Gazety Wyborczej? w artykule ?Wasz Prezydent ? nasz Premier? zaproponował dotrzymanie ustaleń Okrągłego Stołu w sprawie Prezydenta w zamian za przejęcie przez ?Solidarność? przewodnictwa rządu.

19 lipca 1989 roku parlamentarzyści OKP umożliwili wybór Generała Jaruzelskiego na Prezydenta.

Pod wpływem nastrojów społecznych i zakulisowych działań obie satelickie partie PZPR ? ZSL i SD przeszły do opozycji i po fiasku próby utworzenia rządu przez Generała Kiszczaka, te trzy ugrupowania wysunęły kandydaturę Tadeusza Mazowieckiego. 24 sierpnia został on wybrany ostatnim premierem w PRL lub jak to się powszechnie określa ? pierwszym niekomunistycznym szefem rządu w bloku wschodnim.

W wyniku uchwalonej przez Sejm 29 grudnia 1989 roku nowelizacji Konstytucji:
– przywrócono państwu dawną nazwę ? Rzeczpospolita Polska,
– wykreślono zapisy o przewodniej roli PZPR, sojuszu z ZSRR, socjalizmie i gospodarce planowej,
– wprowadzono natomiast zapisy o systemie wielopartyjnym oraz poszanowaniu własności prywatnej.

Tak, w największym skrócie przebiegały procesy, które w latach 80-tych doprowadziły do całkowitej zmiany systemu politycznego w Polsce, a w konsekwencji także w całym bloku wschodnim, łącznie z rozpadem hegemona tego obozu, czyli ZSRR.

I jeszcze jedna ważna uwaga w kwestii Okrągłego Stołu. To wydarzenie jest z pewnością wielkim sukcesem Polski na arenie międzynarodowej, więc próby umniejszania go przez środowiska podające się za ?patriotyczne? jest sprzeczne z polską racją stanu, a służą np. niemieckiej polityce historycznej, która spowodowała, że to zburzenie Muru Berlińskiego jest symbolem przemian politycznych w Europie Środkowo ? Wschodniej.

Szkoda, że w 25-tą rocznicę Okrągłego Stołu, w polskim Sejmie nie można przyjąć przez aklamację uchwały upamiętniającej to przełomowe wydarzenie.

Wspomóż pracę Pikio.pl
Jesteśmy jedynym dużym portalem informacyjnym, który NIGDY nie pobierał publicznych pieniędzy.
Dziękujemy!
Wesprzyj nas
UDOSTĘPNIJ
Poprzedni artykułMisja, akcja, ale gdzie reakcja?
Następny artykułTwój Ruch – nie „europejska lewica” tylko postkomuna!
Jakub Krakowski

Działacz partyjny, studencki i młodzieżowy (członek SLD, ZSP i FMS). Mam zdecydowanie lewicowe i antyklerykalne poglądy. Wynikają one z mojej niezgody na: rażącą niesprawiedliwość społeczną, z która państwo nic nie robi; ewidentne zakłamywanie najnowszej historii Polski przez przedstawianie PRL wyłącznie w czarnych barwach;
a także rozpasanie polskiego kleru, bezkrytycznie popieranego przez prawicowe rządy.

Zobacz również