Kim byli żołnierze wyklęci? Już jutro obchodzimy ich Dzień Pamięci

Kim byli żołnierze wyklęci? Już jutro obchodzimy ich Dzień Pamięci Źródło: Wikimedia Commons

Żołnierze wyklęci - to określenie od kilku lat znajduje szczególne miejsce w polskiej polityce historycznej. Kim byli żołnierze wyklęci i dlaczego obchodzimy ich dzień? Kiedy jest Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych?

Żołnierze wyklęci, nazywani też żołnierzami niezłomnymi, to symboliczne określenie wszystkich grup wojskowych, które zaangażowały się w walkę z komunistyczną okupacją i uzurpacją władzy po 1944 roku na obszarze całej Polski. Wokół nich osnuta jest w znacznej mierze polityka historyczna Polski pod rządami Prawa i Sprawiedliwości. Równocześnie temat żołnierzy wyklętych wzbudza liczne kontrowersje.

Żołnierze Wyklęci: kto to?

Żołnierze wyklęci, to uogólniona nazwa różnych oddziałów wojskowych i militarnych, które działały pod koniec II wojny światowej i tuż po niej głównie na terenie dawnej II RP. Większość oddziałów powstała jeszcze w czasie wojny w ramach Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych i innych jednostek wojskowych, które prowadziły partyzancki bój przeciwko nazistowskim Niemcom.

Pod koniec II wojny światowej, kiedy na tereny Wschodniej Polski wkraczały oddziały Armii Czerwonej okazało się, że Związek Radziecki także będzie okupował Polskę. Wówczas wielu dowódców i żołnierzy zdecydowało się na zbrojny opór także przeciwko ZSRR, a potem też polskim oddziałom milicji i Ludowego Wojska Polskiego.

Żołnierze ci pozostawali w dotychczasowych oddziałach, lub zrzeszali się w nowe oddziały wbrew zaleceniom Rządu RP na uchodźstwie w Londynie. Ich partyzancka walka z oddziałami NKWD, Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Korpusem Bezpieczeństwa Wewnętrznego trwała mniej więcej do 1947 roku, chociaż de facto ostatni ukrywający się partyzant został zabity w boju w 1963 roku.

Żołnierze wyklęci: kontrowersje

Żołnierze wyklęci, chociaż często przedstawiani są jako bohaterowie i zbiór cnót wszelakich, wiążą się także z pewnymi kontrowersjami. Większość oddziałów, które pozostały czynne militarnie po 45 roku, to oddziały jednoczące się w myśl ideologii nacjonalistycznej. Stąd też zdarzały się przypadki napaści na cywilów, pogromów wiosek i mordów na tle narodowościowym. Historycy szacują, że z rąk tzw. żołnierzy wyklętych zginęło ponad 5 tys. niewinnych osób, cywilów, w tym kobiet, także ciężarnych i dzieci.

Ponadto z prawnego punktu widzenia żołnierze wyklęci byli osobami, które nie podporządkowały się rozkazowi wodza naczelnego, który w 1945 roku nakazał złożyć broń. Formalnie zatem nazywanie ich przez komunistyczne urzędy "bandytami" i "terrorystami" znajduje uzasadnienie w prawie.

Inną kwestią jest to, że okres powojenny, to okres poważnych zawirowań społecznych, a także swoistej luki w prawie międzynarodowym. Należy podkreślić, że legalne polskie władze w Londynie starały się iść na ustępstwa wobec ZSRR, licząc na łagodne traktowanie walczących przez całą wojnę żołnierzy AK oraz polityków i dowódców. W rzeczywistości kompromisy i ustępstwa nie przyniosły pożądanych skutków, zatem bunt żołnierzy wyklętych także poniekąd jest zrozumiały.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych 2019

Od 2011 roku, z inicjatywy jeszcze prezydenta Lecha Kaczyńskiego, w Polsce obchodzony jest, jako święto państwowe, Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. W tym roku obchody odbywać się będą zatem po raz 9.

Projekt ustawy o tym dniu do Sejmu przesłał 1 marca 2010 roku prezydent Lech Kaczyński. Niestety proces legislacyjny przedłużał się, także w związku z katastrofą smoleńską 10 kwietnia 2010 roku. Przedstawicielami wnioskodawcy byli ministrowie w Kancelarii Prezydenta RP Jacek Sasin i Andrzej Duda. Obaj po 10 kwietnia zostali jednak zdymisjonowani. Ustawę podpisał dopiero 15 lutego 2011 roku prezydent Bronisław Komorowski. 

Kiedy jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych? Data

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych obchodzimy dnia 1 marca. Data ta została zaproponowana przez ówczesnego prezesa IPN Janusza Kurtykę. On sam motywował ją podkreślając, że właśnie tego dnia, w 1951 roku wykonano wyrok śmierci na siedmiu żołnierzach wyklętych z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość".

Przedstawiciele wnioskodawcy, motywując wybór daty, podkreślali także nawiązanie do pierwszej w tej sprawie uchwały Sejmu z 2001 roku. Już wówczas postulowano uchwalenie Dnia Żołnierzy Podziemia Antykomunistycznego. Inicjatywę ustawodawczą w tej kwestii podjął jednak dopiero prezydent Lech Kaczyński w 2009 roku.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych: obchody

Obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych rozproszone są po całej Polsce, jednak najwięcej wydarzeń będzie miało miejsce w Warszawie i na wschodnich obszarach kraju. To właśnie tam przede wszystkim działali żołnierze wyklęci.

Wśród wydarzeń szczególnie warto wymienić:

  • 10.00-18.00 zwiedzanie ekspozycji w dawnej siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (Al. Ujazdowskie 11)
  • 12.00 apel pamięci i ceremonia złożenia kwiatów w Panteonie - Mauzoleum Wyklętych - Niezłomnych na Wojskowych Powązkach
  • 12.00 uroczystość patriotyczna, złożenie kwiatów pod pomnikiem Więźniów Obozu NKWD w Warszawie
  • 18.00 uroczysta Msza Święta w Katedrze św. Floriana na Floriańskiej 3.

W całej Warszawie oraz w wielu polskich miastach będzie odbywać się jeszcze wiele innych wydarzeń. Przez warszawską dzielnicę Praga-Północ przejdzie marsz Szlakiem Praskich Miejsc Kaźni Żołnierzy Wyklętych.

ZOBACZ TAKŻE NA PIKIO.PL:

  1. Straż graniczna - zarobki. Ile zarabia się chroniąc polskie granice?
  2. Ile zarabia prezydent Polski? Zarobki ma imponujące
  3. Ile zarabia szeregowy zawodowy? W wojsku opłaca się awansować
  4. Ile zarabia doktor na uczelni? Pensje naukowców wywołują silne emocje
  5. Ile zarabia żołnierz zawodowy? Elitarne jednostki GROM kuszą
Następny artykuł
Nie przegap żadnych najciekawszych artykułów! Kliknij obserwuj pikio.pl na: Google News