UDOSTĘPNIJ

Na dzisiejszej Ukrainie, monopol na prawdę nawet w ruchach nacjonalistycznych przypadł banderowcom, którzy kultywują postać Stepana Bandery jako jedynego prawdziwego ?gieroja? ruchów powstańczych, którym przypada duży udział w walce o niepodległość Ukrainy.

Postać pułkownika Andrija Melnyka, jednego z przywódców PUN(Przewód Ukraińskich Nacjonalistów) oraz przywódcy OUN-M(melnykowcy) jest niemalże pomijana we współczesnej historii Ukrainy. Przyczyną wypierania jego roli w walce o wyzwolenie Ukrainy, może być fakt jego współpracy z nazistami oraz wyparcie idei na rzecz banderowskiego radykalizmu.

Kim byli ?melnykowcy?, których zwalczała frakcja Stepana Bandery, oraz jaką postacią był ich przywódca? Czy Stepan Bandera zasługuje na miano narodowego bohatera Ukrainy? By odpowiedzieć na te pytania, konieczna jest analiza różnic między dwiema wizjami walki o Ukrainę, oraz skutki ich działania.

Andrij Melnyk urodził się 12 grudnia 1890r. w Woli Jakubowej(obwód lwowski). Postawy świadomości narodowej oraz patriotyzmu uformowały się w rodzinnym domu, w którym szczególnie czczony był Iwan Franko, ukraiński pisarz i poeta. Autorytetem Andrija był również jego ojciec, dobry gospodarz i dobrze znana postać publiczna.
Początki jego wojskowych zmagań, przypadają na czasy utworzenia Legii Ukraińskich Strzelców Siczowych w której walczył jako oficer, w czasie I Wojny Światowej przeciwko rosyjskiej armii. Wtedy objawił się jego talent organizatora wojskowego. W latach 1916-17 w niewoli rosyjskiej, przebywał w obozie jenieckim w Carycynie. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu uciekł z niewoli i wraz z Eugeniuszem Konowalcem współtworzył korpus Strzelców Siczowych. W armii Ukraińskiej Republiki Ludowej otrzymał stopień pułkownika, następnie stał się naczelnikiem sztabu frontowego armii URL.
Pomimo zmiany rządu i politycznych przemian, silnie skupiali się na rozwoju i rozbudowywaniu ukraińskich sił zbrojnych, ponieważ byli przekonani, że aby uzyskać i utrzymać niepodległość, konieczne jest posiadanie silnej armii, której pierwszą i najważniejszą wartością, będzie mocno zakorzeniony patriotyzm.

W przeciwieństwie do wielu jego rówieśników, którzy po klęsce URL pogrążyli się w rozpaczy i apatii, Andrej Melnyk znalazł siłę, aby nie stracić optymizmu i wiary w ukraiński naród. W 1922r. będąc na emigracji w Galicji, wraz z E. Konowalcem założyli Ukraińską Organizację Wojskową, która stała się prekursorem OUN. 10 kwietnia 1924r. aresztowany przez policję, 28 marca 1925r. skazany przez sąd na cztery lata ciężkiego więzienia. Po uwolnieniu w 1928r. pracował jako leśnik, jednocześnie prowadził podziemną działalność polityczną.

W 1929r. współtworzył OUN. Przełomowym wydarzeniem w dziejach organizacji była śmierć
E. Konowalca, który od początku lat 20, stał się symbolem niezaprzestanych dążeń niepodległościowych. Zachowując niezależność od tracących popularność i władzę ukraińskich ośrodków politycznych, stał się niewygodny dla wielu środowisk.
W czasie gdy polskie władze podejmowały kroki dyplomatyczne mające ograniczyć działalność OUN poza granicami Polski, władze ZSRR opracowały plan fizycznej eliminacji Konowalca. 23 maja 1938r. zginął w ataku przeprowadzonym przez agenta NKWD. Wybór Melnyka na następcę przewodniczącego OUN, dokonany został zgodnie z wolą zawartą w testamencie pułkownika. Początkowo decyzja ta nie była podważana, nawet przez tych, którzy później opowiedzieli się przeciw Melnykowi.

Stepan Bandera, który od 1929r. był członkiem OUN a od 1933r. objął kierownictwo Egzekutywy Krajowej, przybył do Krakowa doprowadzając do zwołania w dniach 9 i 10 lutego 1940r. Krajowej Konferencji OUN, na której zażądano ustąpienia ze stanowiska Melnyka. Kiedy to nie nastąpiło, w dniach 1-3 kwietnia 1940r. na zwołanym przez zwolenników Stepana Bandery Wielkim Zgromadzeniu Ukraińskich Nacjonalistów, stwierdzono, że wybór Melnyka był niezgodny ze statusem OUN, a testament Konowalca został spreparowany. Bandera ogłosił się przewodniczącym Ukraińskiej Rewolucji, tworząc przy tym Wojskowy Ośrodek OUN.
Wśród galicyjskich radykalnych środowisk, Melnyk nie nadawał się na przywódcę, ze względu na jego pogląd dotyczący sposobu walki, który stał w sprzeczności z wizją Bandery: ?eliminujemy wszystkich, którzy są przeciwko nam?.

Po zjeździe w Krakowie, melnykowcy powołali do życia Komisję Planowania Państwowego. Opracowała ona szczegółową strukturę państwowych organów, ich frakcje i pełnomocnictwa instytucji na wypadek niepodległej Ukrainy. 8 kwietnia, zdecydowano aby sąd OUN rozstrzygnął spór i odniósł się do postulatów banderowców. Bandera nie wzruszony takim posunięciem, stwierdził jedynie, iż Melnyk został odsunięty od władzy i w żaden sposób nie będzie się odnosić do wyroku.

Z inicjatywy Osypa Bojdunyka, ówczesnego głównego kontrolera OUN, podjęto ostatnią próbę mediacji ? Melnyk utworzył komisję rozjemczą w składzie: Iwan Gabrusewycz, Stepan Łenkawskyj, Omelian Senyk, Roman Szuchewycz, Richard Jary. 16 czerwca 1940r. komisja przedstawiła Banderze i Melnykowi tekst uzgodnionego porozumienia, zgodnie z którym Jarosław Baranowśkyj, Omelian Senyk i Sydir Czuczman mieli opuścić Główny Prowid OUN, a wszystkie sporne sprawy miał rozwiązać zwołany nowy Wielki Zbór. Przez dwa dni liderzy obu frakcji zastanawiali się nad podpisaniem tego porozumienia, do czego ostatecznie nie doszło.

Rozwiązanie nastąpiło 13 sierpnia 1940r., gdy z rozkazu Melnyka, Roman Suszko utworzył Główny Rewolucyjny Trybunał OUN, którego celem było osądzenie S. Bandery w obecności adwokatów i prokuratorów. Wyrokiem sądu, za działania na szkodę ruchu narodowo-wyzwoleńczego i dążenia separatystyczne został skazany na karę śmierci.

Od tego momentu zaczyna się wojna między Banderą i Melnykem, a raczej między dwiema grupami
OUN ? (OUN-B, frakcja rewolucyjna, rewolucjoniści, banderowcy) i (OUN-M, frakcja melnykowska, solidaryści, melnykowcy). Wojna, która zabiła setki ludzi. Ukraińska historia przypisuje banderowcom zabicie takich wybitnych przywódców nacjonalistycznych jak: Jarosław Baranowski, Jemielian Senik, Mikołaj Sciborski (wybitny teoretyk, autor klasycznej pracy „Nacokratja”), płk. Roman Suszko i innych. Różnice ideologiczne między dwiema frakcjami nie były zbyt rozbieżne, jedynie sposób działania. Andrij Melnyk, jako doświadczony wojskowy, nie dopuścił możliwości przeprowadzania czystek etnicznych, co miało miejsce np. na Wołyniu.

Po rozpoczęciu agresji przeciwko ZSRR i rozpoczęciu walk w Galicji pod niemiecką kontrolą, OUN (M) miała do czynienia z powszechną obecnością działaczy OUN (b) i jej zbrojnej „milicji ludowej”, która miała za zadanie likwidować melnykowców, również tych, którzy działali w różnych strukturach administracji niemieckiej. Banderowcy nie chcieli dopuścić do tworzenia się struktur i oddziałów zbrojnych melnykowców, próbując zwalczać ich, poprzez próbę podporządkowania, bądź zabijania tych, który nie zgodzą się walczyć pod przewodnictwem Stepana Bandery.
Niejednokrotne żądania ze stronu Niemiec, do zaprzestania terroru przez frakcję Bandery, przeciwko melnykowcom, nie przynosiły żadnego skutku. 06 lipca 1941r. Melnyk wysłał do Hitlera pisemną prośbę o utworzenie ukraińskiej jednostki wojskowej. Mimo, iż w przededniu wojny, Melnyk odrzucił niemiecką propozycję, by OUN doprowadziło do powstania zbrojnego na tyłach armii polskiej, wiedząc, że Ukraińcy nie są przygotowani na nadchodzącą wojnę, widział w Niemcach potencjalnego sojusznika. W sierpniu 1941r. Melnyk wezwał Ukraińców do współpracy z Niemcami i zerwania z banderowcami, prowadzącymi Ukrainę do zguby. Ataki nie ustępowały, 30 sierpnia zastrzelono dwóch członków OUN (M), A. Senika -Grzybowskiego i Mikołaja Sciborskiego, którzy pracowali w niemieckiej administracji wojskowej. Niemcy zauważyli, że jest to bez wątpienia dzieło zwolenników Bandery, którzy dopuszczali się przemocy, zabójstw i grabieży, zdecydowali się stworzyć „ukraińskie gestapo”.
Od 15 września Gestapo przeprowadziło aresztowania najbardziej aktywnych struktur banderowców w Galicji a także „na terytorium Rzeszy.” Do dnia 25 września działaniami gestapo udało się zmniejszyć aktywność OUN (b) i uspokoić opinię publiczną, obawiającą się dalszego terroru.

Mimo przeciwdziałania banderowców, melnykowcy od początku współpracy z Niemcami starali się rozszerzać swoje wpływy na całej Ukrainie. W listopadzie 1943r. utworzyli w Kijowie Ukraińską Radę Narodową. Niemcy zaniepokojeni zbytnią aktywnością melnykowców, zlikwidowali Ukraińską Radę Narodową i przeprowadzili wśród nich zakrojone na szeroką skalę aresztowania. Andrej Melnyk został osadzony w obozie Sachsenhausen. Mimo utraty przywódcy, melnykowcy rośli w siłę, oddziały wojskowe liczyły już 3 tys. osób, choć była to znacznie mniejsza liczba od liczącej kilka tys. frakcji Stepana Bandery. Banderowcy zmusili je jednak do podporządkowania się UPA, a oddziały, które się z tym ociągały, zostały rozbrojone. Szeregowców wcielono do armii powstańczej, natomiast oficerów rozstrzelano. Klęska Niemiec sprawiła, że melnykowcy utracili wpływy na Ukrainie, ustępując pola banderowcom. Walka między nimi została też przeniesiona do skupisk emigracyjnych.

O fakcie dużej rozbieżności między dwoma frakcjami oraz nieprzychylności i potępieniu sposobu działań banderowców przez Andreja Melnyka, może stanowić podpisany przez niego dokument pochodzący z lutego 1944r., oskarżający Stepana Banderę oraz OUN-B, o niepowodzenie akcji zbrojnej na Wołyniu odwołując się do masakry ludności, podpaleń wiosek, prowokacyjnych działań UPA, dyskredytacji „idei niepodległościowej” i tak dalej.
Dokument ten charakteryzuje się tym, że jest to jeden z niewielu dokumentów Melnyka, zdobyty przez NKWD w czasie trwania operacji w sprawie likwidacji OUN na terytorium zachodnich regionów Ukrainy.

?
Obwiniam:

Wołyń- koniec egzekucji i rozstrzeliwań, koniec zakrwawionych bagien i lasów, koniec walk wszystkich przeciwko wszystkim.

Przez taki straszny dramat przechodził Wołyń przez ostatnie 3 lata. Nie można ignorować setek spalonych wiosek, tysięcy rozstrzelanych, torturowanych, powieszony i uduszony ukraińskich i polskich mężczyzn, kobiet i dzieci, wyśmiewany nadziei i straconych szans, bez poczucia odpowiedzialności i celu. Zwłaszcza, gdy całe to szatańskie dzieło dzieje pod szyldem ukraińskiej rewolucji.

I wreszcie, nie możemy nie wskazać na organizatorów i sprawców tej wołyńskiej ruiny.

To Ci, którzy pod hasłem ratunku odrodzili antypaństwową i buntowniczą idee, tylko dla pragnienia władzy, pod hasłem staro-galicyjskiego ducha walki, to Ci, którzy głosili walkę z okupantami a w praktyce konsekwentnie dając wygrywać to jednemu, to innemu okupantowi, to Ci, którzy pod hasłem budowy ukraińskiego mocarstwa niszczą narodowo i politycznie świadomych Ukraińców, to, wreszcie, Ci, którzy pod sprawą nowej ukraiński wyzwoleńczej wojny, świadomie albo nieświadomie chcą sprowadzić do bolszewickiej intrygi.

Ten- Bandera
(?)
Banderowcy zastraszając ludność wołyńską? mobilizowali ? nie tylko ich synów ale też buty, krowy, konie, świnie, chleby itd., a za odmowę rozstrzeliwali czy też podpalali gospodarki.
(…)
Bez celu i planu UPA stworzyła nowy, antypolski front.

Tragedia Wołynia- to gorzkie ostrzeżenie. I przed trybunałem narodu, trzeba postawić ich sprawców, którzy muszą zostać osądzeni.

Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów  ‚

Pułkownik Abwehra- Erwin Stoltz, który był odpowiedzialny za wojskową pracę wywiadowczą wśród ukraińskich nacjonalistów, aresztowany w 1945r. w celu przesłuchania mówił o tym w ten sposób: „W procesie aktywacji ukraińskich działań nacjonalistycznych, przeprowadzonych przez swoich przedstawicieli, na początku 1940r. stało się jasne, że napięcia prowadzą do podziału ruchu nacjonalistycznego. Pomimo tego, że w trakcie spotkania z Melykem obiecał podjąć wszelkie środki mające na celu pogodzenia z Banderą, ja osobiście uważam, że pojednanie nie nastąpi ze względu na duży kontrast między nimi: Bandera- energiczny charakter, karierowicz, fanatyk i bandyta a Melnyk ?spokojny, inteligentny oficer „.

Nie ulega wątpliwości, że Stepan Bandera to cynik i zdrajca narodu ukraińskiego, który kierując się żądzą władzy i fanatyzmem odpowiada za śmierć tysięcy ludzi, rodaków i współpracowników. Wśród ukraińskiej ludności Wołynia, popularne było powiedzenie ?Już niech lepiej murzyni przyjdą, tylko nie banderowskie UPA?, które ukazuje ich pseudopatriotyczną dywersję. Podstępny i zdradziecki sposób walki został potępiony nawet przez jego towarzysza walki, Tarasa ?Bulby? Borewicia, który, odrzucił składane mu propozycje „oczyszczania terytorium ukraińskiego z ludności polskiej” i rozpoczął zbrojną kampanię przeciwko UPA. Jego odział, który liczył znacznie mniej żołnierzy został rozbity, a żona którą porwali została zamordowana.
Do rozliczenia się z historią, Ukraińcy potrzebują właściwej drogi, którą powinna im wyznaczać wiedza zaczerpnięta z podręczników szkolnych i właściwe rozliczenie historii przez ukraińską władzę. Niestety, nałożony duży nacjonalistyczny wydźwięk w ukraińskich podręcznikach i fałszywie przedstawiany obraz i udział Stepana Bandery w odrodzeniu państwa ukraińskiego, jakiego dokonują władze, nie są w stanie zmienić ich poglądu na historię.

Ukraiński ruch narodowo-wyzwoleńczy nie powinien być sprowadzany do jednego, banderowskiego wymiaru gdy równoległe z nim istniały inne ideowo-polityczne prądy zmierzające do wyzwolenia ukraińskiej ziemi. Tradycja Melnyka dużo lepiej oddaje istotę walki o narodową niezależność w trudnych czasach wojny jak i zdecydowanie trafniej przystaje do wyzwań dnia dzisiejszego.

Wspomóż pracę Pikio.pl
Jesteśmy jedynym dużym portalem informacyjnym, który NIGDY nie pobierał publicznych pieniędzy.
Dziękujemy!
Wesprzyj nas

Zobacz również